Met de architectuurwedstrijd van 1872-1876 beoogde de Stad Brussel het bouwproces te stimuleren op de nieuwe bouwkavels die zij ter beschikking stelde langs de nieuwe centrale lanen, die gecreëerd waren bij de overwelving van de Zenne. Zij herhaalde dit nog eens in 1876-1879.
Opzet De overwelving van de Zenne had littekens achtergelaten in het stedelijke weefsel: talloze oude huisjes waren onteigend en gesloopt, en nieuwe noord-zuidgeoriënteerde lanen aangelegd: de Noordlaan (thans Adolphe Maxlaan), de Zennelaan (nu Émile Jacqmainlaan), de Centrale Laan (nu Anspachlaan), en de Henegouwenlaan (nu Maurice Lemonnierlaan). Na de plechtige inwijding eind 1871 zouden de bouwpercelen langs deze nieuwe lanen openbaar worden verkocht. Tijdens de gemeenteraad van 19 januari 1872 ontvouwde burgemeester Jules Anspach het plan om een architectuurwedstrijd te organiseren, die de twintig mooiste gevels die per 1 januari 1876 waren verwezenlijkt, zou belonen met een premie, met een totaal aan prijzengeld van 100.000 frank. De bedoeling was dat de gebouwen langs de nieuwe lanen behalve nuttig ook mooi zouden zijn."Il faudrait qu'à l'utile se joignit le beau", Verslag gemeenteraad 19 januari 1872
Met deze wedstrijd spiegelde het stadsbestuur zich aan hun voorgangers, die na het bombardement op Brussel eveneens een wedstrijd hadden georganiseerd, om de wederopbouw van de stad te bevorderen. Het huis De Wage was toen als winnaar uit de bus gekomen. Anders dan bij dit historische precedent werd er thans aan de bouwpromotoren geen enkele stilistische beperking opgelegd, tenzij dat de gebouwen een minimale hoogte van 15 meter moesten hebben. Voor monumentale constructies konden er afwijkingen worden toegestaan op de geldende bouwvoorschriften. Op die manier hoopte men dat de architecten alle registers van de artistieke vrijheid zouden opentrekken, maar ook dat op een termijn van vier jaar een 700-tal huizen zou worden gebouwd.
De respons bleef niet uit en weldra verrezen de gebouwen, in neostijlen, zoals neo-Vlaamse-renaissance en eclectische stijlen.
Laureaten Op 20 december 1875 werden de juryleden in een geheime gemeenteraadszitting aangeduid. De resultaten werden gepresenteerd op de gemeenteraad van 24 januari 1876.
Prijs Premie Naam gebouw Huidig adres Architect Huidige status Afbeelding 1ste 20.000 frank Hier ist in den Kater en de KatAdolphe Maxlaan 1-3Hendrik BeyaertDefinitief beschermd 15 oktober 1992. 100px 2de 15.000 frankCafé de la BourseAnspachlaan 78Charles-Émile Janlet Definitief beschermd 28 april 1994 100px 3de 10.000 frank opbrengstgebouwde Brouckèreplein 37-39Charles-Émile Janlet Deel van Hotel Métropole. Definitief beschermd 28 april 1994 100px 4de 8.000 frank hoekgebouw Le PrintempsAdolphe Maxlaan 30-32 / Bruidstraat 9Adolphe VanderheggenDefinitief beschermd 28 april 1994 100px 5de 6.000 frank Café SesinoAnspachlaan 3Désiré De KeyserGesloopt 1967 om plaats te maken voor de Philipstoren. 100px 6de 5.000 frank Anspachlaan 101-105Eugène FlanneauGesloopt ca. 1980. 7de 4.000 frank Hoekgebouw Maison ThonetAdolphe Maxlaan 11-17 / Sint-MichielsstraatFelix LaureysDefinitief beschermd 28 april 1994 100px 8ste 4.000 frank Sacristie van de Finistèrekerk Adolphe Maxlaan 55Constant Almain de Hase Bewaard; aangepast gelijkvloers en bovenbouw 100px 9de 3.000 frank de Brouckèreplein 5Henri MaquetGesloopt 10de 3.000 frank Maurice Lemonnierlaan 17-19F. Abeels Bewaard; bovenverdiepingen toegevoegd in 1938 100px 11de 3.000 frank Zetel van de Assurances Générales Émile Jacqmainlaan 37Désiré De Keyser Gesloopt 12de 3.000 frank hoekgebouw Anspachlaan 12-14/BisschopsstraatAdolphe SamynGesloopt in 1967 om plaats te maken voor het Muntcentrum. 13de 2.000 frank Café Métropolede Brouckèreplein 33-35Gédéon Bordiau Deel van Hotel Métropole. Definitief beschermd 28 februari 2002 100px 14de 2.000 frank Anspachlaan 117A. Verdussen Onherkenbaar verbouwd 15de 2.000 frank hoekgebouw Adolphe Maxlaan 107-109 / MechelsestraatF. PauwelsGesloopt ca. 1970 voor de bouw van een modern hotel. 16de 2.000 frank Adolphe Maxlaan 142-144L. Van AutgaerdenDefinitief beschermd sinds 28 april 1994. 100px17de 2.000 frankhoekgebouwAnspachlaan 95 / Borgwal Pierre-Joseph Olive 100px18de 2.000 frank Émile Jacqmainlaan 43 Adolphe SamynGesloopt 19de 2.000 frank ModelschoolMaurice Lemonnierlaan 110Ernest Hendrickx 100px20ste 2.000 frank de Brouckèreplein 19-21J. Hanicq 100px
Wedstrijd 1876-1879 Omdat bij het afsluiten van de wedstrijd nog maar twee derden van de percelen bebouwd waren, richtte de stad Brussel een tweede wedstrijd in, met slechts drie prijzen. De bedoeling was dat de openliggende stukken alsnog snel zouden worden volgebouwd. De prijsuitreiking verliep in mineur vanwege de dood van burgemeester Anspach. Hetzelfde jaar nog werd de Centrale Laan te zijner ere omgedoopt tot Anspachlaan.
Prijs Naam gebouw Huidig adres Architect Huidige status Afbeelding1ste Postdoorgang Anspachlaan 6-8 L. De Curte Gesloopt 1967 voor de bouw van het Muntcentrum. 2de Huizenrij de Brouckèreplein 8-28 J. De Blois Bewaard 3de Hôtel Continental de Brouckèreplein Eugène Carpentier Bewaard 100px
Categorie:Bouwwerk in Brussel (stad) Categorie:Architectuur in België uit de 19e eeuw